Antwoorden Regels
HACCP-plan: een voorbeeld dat je kunt overnemen
Een HACCP-plan zet per stap in je keuken op een rij wat er mis kan gaan, waar je het tegenhoudt en hoe je dat controleert. Werk je in Nederland met de hygiënecode voor de horeca, dan is dat plan grotendeels al voor je geschreven.
Een HACCP-plan is een document waarin je per bereidingsstap vastlegt welke gevaren er zijn, op welke punten je ze beheerst, welke grens je aanhoudt, hoe je dat bewaakt en wat je doet als het misgaat. Dat klinkt als werk voor een adviesbureau. Voor de meeste horecazaken is het dat niet.
In Nederland is werken volgens HACCP verplicht. De NVWA laat je daarbij kiezen: een eigen voedselveiligheidsplan, of een hygiënecode die op HACCP is gebouwd. Veel horecaondernemers gebruiken de hygiënecode van KHN. Daarin staan de gevarenanalyse en de grenswaarden al uitgewerkt. Wat overblijft: de code toepassen op je eigen zaak en bijhouden wat je meet.
Hygiënecode of een eigen plan?
| Werken met de hygiënecode | Eigen HACCP-plan | |
|---|---|---|
| Gevarenanalyse | Staat in de code | Schrijf je zelf |
| Grenswaarden | Staan in de code | Onderbouw je zelf |
| Registraties | Modelformulieren beschikbaar | Ontwerp je zelf |
| Wanneer logisch | Restaurant, café, catering, eventlocatie | Bereidingen die de code niet dekt, zoals bijzondere conserveermethoden |
Ook met de code is het verstandig je eigen plan op één A4 te zetten. Een nieuwe kok ziet in vijf minuten wat er van hem verwacht wordt, en bij een controle laat je zien dat je weet waar je risico's zitten.
De zeven principes van HACCP
Elk HACCP-plan volgt dezelfde zeven stappen. Zo vertaal je ze naar een horecakeuken:
| # | Principe | In je keuken |
|---|---|---|
| 1 | Gevarenanalyse | Loop de route van een gerecht na, van levering tot bord. Waar kunnen bacteriën groeien, waar kan iets in het eten komen dat er niet hoort, waar kunnen allergenen overgaan? |
| 2 | Kritische beheerspunten (CCP's) bepalen | De stappen waar je een gevaar echt tegenhoudt: koelen, verhitten, terugkoelen, warmhouden. |
| 3 | Grenswaarden vaststellen | Een meetbare grens per CCP, bijvoorbeeld een temperatuur. |
| 4 | Bewaking | Wie meet wat, hoe vaak, en waar wordt het genoteerd. |
| 5 | Correctieve maatregelen | Wat je doet als een meting buiten de grens valt. |
| 6 | Verificatie | Controleren of het systeem werkt: lijsten nalopen, thermometers controleren. |
| 7 | Documentatie | Het plan en de registraties bewaren, zodat je ze kunt laten zien. |
Voorbeeld van een HACCP-plan
Dit voorbeeld is voor een keuken die warme gerechten bereidt, deels vooruit kookt en ook buffetten of opdrachten op locatie doet. Haal weg wat je niet doet en voeg toe wat bij jou anders is. De temperaturen komen uit de checklist die de NVWA voor de horeca hanteert. Volgt je eigen hygiënecode een andere waarde, neem dan die over.
| Stap | Gevaar | CCP | Grenswaarde | Bewaking | Correctie |
|---|---|---|---|---|---|
| Ontvangst gekoelde producten | Bacteriegroei door onderbroken koelketen | ja | 7 °C of kouder, of strenger als de verpakking dat zegt | Meten bij elke levering, ontvangstlijst | Weigeren en retour |
| Gekoeld bewaren | Bacteriegroei | ja | 7 °C of kouder | Dagelijks per apparaat, temperatuurlijst | Oorzaak oplossen, producten beoordelen, zo nodig weggooien |
| Bereiden van rauw en gaar | Kruisbesmetting, allergenen | nee, basishygiëne | Gescheiden werken, aparte planken | Werkinstructie, toezicht chef | Opnieuw instrueren, product niet gebruiken |
| Verhitten | Overleven van ziekteverwekkers | ja | Boven 75 °C in de kern | Insteekthermometer, verhitlijst | Langer verhitten tot de grens is gehaald |
| Terugkoelen | Bacteriegroei tijdens het afkoelen | ja | Binnen 5 uur naar 7 °C of kouder | Start- en eindtijd met temperatuur, terugkoellijst | Weggooien |
| Warmhouden en uitgifte | Bacteriegroei | ja | Boven 60 °C | Meten bij begin en tijdens uitgifte | Opnieuw verhitten of weggooien |
| Transport naar locatie | Temperatuur zakt onder of komt boven de grens | ja | Warm boven 60 °C, koud 7 °C of kouder | Meten bij vertrek en aankomst | Opnieuw verhitten, of niet uitserveren |
| Schoonmaak | Besmetting via oppervlakken en materiaal | nee, basishygiëne | Volgens schoonmaakschema | Afvinken per taak | Alsnog schoonmaken, oorzaak bespreken |
Elke regel met een bewakingskolom hoort bij een lijst. Die lijsten staan als ingevuld voorbeeld op de pagina over HACCP-lijsten.
CCP of basishygiëne: waarom het verschil telt
Niet elke stap is een CCP. Een kritisch beheerspunt is een stap waar je een gevaar met een meetbare grens tegenhoudt, en waar daarna geen stap meer komt die het alsnog oplost. Verhitten is er een: als het daar misgaat, haalt niets anders het nog weg.
Handen wassen, schoonmaken en ongedierte buitenhouden zijn ook belangrijk, maar die vallen onder basishygiëne. Die regel je met instructies en schema's, niet met een grenswaarde per keer. Wie van elke handeling een CCP maakt, krijgt een plan dat niemand meer bijhoudt.
Allergenen in je plan
Allergenen horen in de gevarenanalyse, ook al los je ze meestal op met werkafspraken in plaats van met een temperatuur. Zet erin hoe je voorkomt dat allergenen overgaan, en hoe de informatie per gerecht bij de gast komt. Hoe je dat opbouwt staat in de allergenenlijst voor de horeca.
Het plan actueel houden
Een HACCP-plan is geen document voor de la. Pas het aan zodra je kaart, je apparatuur of je manier van werken verandert. Gaat je keuken vooruit koken voor een grote opdracht, dan komt terugkoelen erbij. Ga je op locatie serveren, dan komt transport erbij.
De stappen in je plan zijn dezelfde stappen als op je maaklijst. Hoe beter je maaklijst aangeeft wat er wanneer wordt bereid, hoe makkelijker het is om de metingen op het goede moment te doen.
Veelgestelde vragen
Is een HACCP-plan verplicht in de horeca?
Werken volgens HACCP is verplicht. Volgens de NVWA kan dat met een eigen voedselveiligheidsplan of met een hygiënecode die op HACCP is gebaseerd. Gebruik je de hygiënecode voor de horeca, dan hoef je geen volledig eigen plan te schrijven. Je moet je er wel aan houden en vastleggen wat je meet.
Wat staat er in een HACCP-plan?
Per bereidingsstap het gevaar, of het een kritisch beheerspunt is, de grenswaarde, hoe je die bewaakt en wat je doet bij een afwijking. Daarnaast hoe je controleert of het systeem werkt en waar je de registraties bewaart.
Wat zijn de kritische beheerspunten in een restaurantkeuken?
Meestal ontvangst van gekoelde producten, gekoeld bewaren, verhitten, terugkoelen en warmhouden. Bij catering komt transport naar de locatie erbij.
Wat zijn de zeven principes van HACCP?
Gevarenanalyse, kritische beheerspunten bepalen, grenswaarden vaststellen, bewaking, correctieve maatregelen, verificatie en documentatie.
Hoe vaak pas je een HACCP-plan aan?
Elke keer dat er iets verandert in wat je bereidt of hoe je het doet: een nieuwe kaart, nieuwe apparatuur, een nieuw soort opdracht. Loop het daarnaast minstens eens per jaar door.
Catermonkey zet je maaklijst per dag klaar uit je opdrachten, zodat je weet wat er bereid wordt en wanneer je moet meten.
Probeer gratis